By Twój ogród
rozkwitał i cieszył

50 twarzy dyni, czyli o tym: jak uprawiać, jaką odmianę wybrać i jak wykorzystać ją w kuchni?

50 twarzy dyni, czyli o tym: jak uprawiać, jaką odmianę wybrać i jak wykorzystać ją w kuchni?

 

Dynia, niegdyś warzywo uprawiane w Polsce wyłącznie na paszę dla zwierząt, słusznie doczekało się dzisiaj swojego renesansu. Oprócz niewątpliwych wartości odżywczych i prozdrowotnych, docenionych już setki lat temu w tradycyjnej medycynie meksykańskich Indian, sławę jej ozdobnym odmianom przyniosło amerykańskie święto Haloween, którego jest niewątpliwym symbolem. Przed wiosennym wysiewem zapoznaj się z odmianami dyni ozdobnych i jadalnych oraz sprawdź, dlaczego jesienią Twoja kuchnia nie będzie mogła się bez nich obyć.

Co powinieneś wiedzieć przed wysiewem dyni wprost do gruntu?

Jeśli masz opory przed wysianiem dyni w ogrodzie, powinieneś wiedzieć, że uprawa dyni nie należy do szczególnie skomplikowanych. Dynie siejemy na wiosnę, a ich plony zbieramy jesienią. Wprost do gruntu nasiona dyni wysiewamy od 15 do 31 maja, wybierając termin wysiewu należy pamiętać, że uprawę niszczy najmniejszy przymrozek. Nasiona dyni umieszcza się po 1-2 sztuki w oddzielnych dołkach. Jeżeli wzejdą dwa nasiona, słabszą dynię trzeba usunąć. Siejemy na głębokość 2-3 cm, na stanowisku słonecznym. Nie sieje się dyni obok warzyw dyniowatych, czyli: arbuzów, cukinii, kabaczków, melonów, ogórków i patisonów. Warzywo potrafi się piąć po siatkach i kratkach, ale nie poleca się siewu dyni przy podporach. Owoce są na tyle ciężkie, że w uprawie przy podporach urywają się przedwcześnie i nie dojrzewają. Dynia dobrze rośnie w ziemi żyznej i próchniczej. Najlepsza będzie ziemia solidnie zasilona kompostem lub ta w pierwszym roku po nawożeniu obornikiem. Gdy ziemia jest słaba, owoce dyni będą mniej dorodne. Ziemia powinna mieć odczyn od lekko kwaśnego do obojętnego. Dynia jest wybitnie ciepłolubna! Najlepiej kiełkuje w temperaturze około 24 stopni Celsjusza. Trwa to zwykle od 7 do 10 dni. Gdy temperatura jest niższa, dynia wschodzi po prostu dłużej. By przyspieszyć jej kiełkowanie można przed wysianiem namoczyć nasiona w wodzie przez kilka godzin.

[zaznaczone na żółto odmiany dyni linkujemy do sklepu]

Jaką dynię wybrać? – subiektywny przegląd dyń jadalnych

Dynia świetnie nadaje się w kuchni. Jest zdrowa i smaczna, doskonale wpływa na odporność (przez zawartość witaminy C) oraz na piękny wygląd naszej cery (dzięki zawartości beta karotenu). Co tu dużo mówić, wystarczy przyjrzeć się tabeli zawartości składników odżywczych na 100 g tego fenomenalnego warzywa:

 

[w tabelce właściwości odżywcze dyni na podstawie USDA National Nutrient Database for Standard Reference]

Dynia – właściwości odżywcze

Wartości odżywcze dyni (w 100 g – surowej/ugotowanej)

 

Wartość energetyczna – 26/20 kcal

Białko ogółem – 1.00/0.72 g

Tłuszcz – 0.10/0.07 g

Węglowodany – 6.50/4.90 g (w tym cukry proste 2.76/2.08)

Błonnik – 0.5/1.1 g

Witamina C – 9.0/4.7 mg

Tiamina – 0.050/0.031 mg

Ryboflawina – 0.110/0.078 mg

Niacyna – 0.600/0.413 mg

Witamina B6 – 0.061/0.044 mg

Kwas foliowy – 16/9 µg

Witamina A – 8513/5755 IU

Witamina E – 1.06/0.80 mg

Witamina K – 1.1/0.8 µg

Wapń – 21/15 mg

Żelazo – 0.80/0.57 mg

Magnez – 12/9 mg

Fosfor – 44/30 mg

Potas – 340/230 mg

Sód – 1/1 mg

Cynk – 0.32/0.23 mg

 

Źródło danych: USDA National Nutrient Database for Standard Reference

 

Dynie olbrzymie – jaką odmianę wybrać?

 

Nasz przegląd dyń jadalnych zacznijmy od dyni olbrzymiej Atlantic Giant, której owoce osiągają wagę nawet 300 kg! Atlantic Giant jest kulista lub jajowata, lekko żebrowana o pomarańczowej skórce. Świetnie nadaje się do bezpośredniego spożycia i marynowania. 

  

A skoro mowa o marynowaniu, warto wiedzieć, że dynia kocha marynaty na bazie korzennych przypraw – cynamonu, imbiru, gałki muszkatołowej czy goździka. Marynowana dynia to pyszny dodatek do

mięs, wędlin oraz deski serów. Można ją również wykorzystać do dań z makaronu lub

jako dodatek do risotto. 

 

Z dyń olbrzymich musimy wymienić odmianę Amazonka, której jeden owoc z powodzeniem wystarcza na jednorazowe przyrządzenie deseru dla całej rodziny. Owoce mają pomarańczową skórkę i gruby, smaczny, mięsisty miąższ o wysokiej zawartości karotenu. Doskonale nadaje się do produkcji soków, marynat czy dżemów.

 

Kolejna odmiana dyni olbrzymiej, o nieco mylącej nazwie Bambino, pochodzi z epoki Średniowiecza! Jej owoce, które z powodzeniem przechowuje się do końca zimy, mają kuliste, lekko spłaszczone kształty i pomarańczowy kolor skórki z delikatną szarą siateczką.  

 

Następna olbrzymka to odmiana dyni Melonowej, żółtej. Jej duże owoce sięgają 25 kg. Swoją nazwę zawdzięcza melonowej nucie smakowej.

 

Dynia olbrzymia Justynka F1 to roślina niezbyt silnie rosnąca o pokroju półkrzaczastym. Jej owoce siągają średniej wielkości rozmiary (od 2,5 do 3,5 kg). Ich skórka jest pomarańczowo-czerwona, niekiedy z różowymi smugami. A miąższ? Ciemnopomarańczowy, miękki, o grubości do 5 cm i dużej wartości dietetycznej, bogaty w karoten. Doskonały do bezpośredniego spożycia w postaci soku, kompotu, przetworów lub ciasta. 

 

Pierwsze ciasto dyniowe zostało przyrządzone przez jednych z pierwszych osadników w Ameryce, którzy wydrążoną dynię wypełnili miodem, mlekiem oraz przyprawami i upiekli. Ten prekursorski przepis nieco przypomina instrukcję na dyniowe puree, którego nie może zabraknąć w Twojej spiżarni. To najczęściej wykorzystywany w kuchni półprodukt z dyni, idealny do chlebów, placuszków, kopytek, kluseczek, gofrów czy serników. W zasadzie większość dań z dyni, w których nie wykorzystujemy tego warzywa pokrojonego na kawałki, powstaje na bazie takiego puree.

 

Wracając jednak do wysiewu dyni olbrzymiej, poznaj dodatkowo:

 

Otylię F1 o długiej przydatności do spożycia po zbiorze, której wielką zaletą jest odporność na uszkodzenia podczas transportu oraz obecność metali ciężkich i azotanów.

 

Karowitę Bis o jasnoczerwonej skórce z wyraźnymi, jasnokremowymi paskami wzdłuż bruzd.

 

Oraz dynię Uchiki Kuri – japońską odmianę w typie Hokkaido, o oryginalnych, także dekoracyjnych, owocach i miąższu bogatym w karoten, szczególnie polecaną w żywieniu niemowląt i małych dzieci.

  

Dynia makaronowa – jaką odmianę wybrać?

 

Kolejnym typem dyni jadalnej, po dyni olbrzymiej, jest dynia makaronowa. Swoją nazwę zawdzięcza miąższowi, który po ugotowaniu przypomina nitki makaronu. Pierwsza polska odmiana tego typu to Makaronowa Warszawska, odporna na choroby i niewymagająca ochrony chemicznej. Młode owoce mają skórkę zieloną cętkowaną, która w czasie dojrzewania przechodzi w pomarańczową. Jedna roślina wytwarza kilka owalnych owoców.

 

Inną ciekawą odmianą jest dynia piżmowa, inaczej Butternut. Jej owoce przypominają dzwon ze specyficznie wydłużoną górną częścią. Na dynię piżmową czeka się najkrócej, ponieważ jej owoce pojawiają się już pod koniec lata. Wypełniona bezwłóknistym, jędrnym, wyjątkowo smacznym i pachnącym miąższem – kulinarnie uzależnia!

 

Jadalne pestki dyni o prozdrowotnych właściwościach

 

Z kolei odmiana Danka Polka wypełniona jest ogromną ilością smacznych nasion. Bo oprócz miąższu dyni w kuchni wykorzystuje się również jej nasiona i kwiaty. Wracając do tych pierwszych, trzeba dodać, że współczesna fitoterapia poleca pestki dyni w walce z pasożytami, a badania wykazały ich wspierające działanie w procesie terapii raka prostaty.

 

Kolejną odmianą dyni makaronowej o jadalnych nasionach jest Junona. Półkrzaczaste rośliny tworzą 3‐4 owoce o wadze 3‐4 kg z licznymi, dużymi, oliwkowozielonymi nasionami bez łupiny, które należy oddzielić od miąższu i wysuszyć w temperaturze powyżej 25 stopni Celsjusza. Tak przygotowane pestki nadają się do bezpośredniego spożycia lub jako dodatek do ciast.

 

Patisony to również dynie 

 

Ostatnim, wymienionym przez nas w tym wpisie, bardzo ciekawym typem dyni jest patison. Na przykład Pattison Gagat czy Pattison Polo F1, który świetnie smakuje na surowo, oraz Pattison Orange, odmiana o owocach w kształcie dysku i atrakcyjnym żółtym kolorze. Młode owoce można kwasić i konserwować w całości lub stosować jako dodatek do surówek i sałatek. 

 

Jakie dynie ozdobne warto wysiać?

 

Wielobarwne, szybko rosnące rośliny jednoroczne o najrozmaitszych kształtach. Ich twarde, nienadające się do spożycia owoce, uprawia się w celach dekoracyjnych. Mogą być kuliste, gruszkowate, gładkie i chropowate, żółte, zielone, białe lub wielokolorowe. Jeśli nie możesz się zdecydować, sięgnij po ozdobne mieszanki, z którymi twoje wnętrza nabiorą niepowtarzalnego charakteru.

 

Ciekawą odmianą dyni ozdobnej jest Jack O’Lantern roślina jednoroczna o pędach pnących lub płożących się. Późnym latem i jesienią wytwarza kuliste, kształtne owoce barwy pomarańczowej o wadze od 5 do 10 kg. Miąższ owoców jest pomarańczowy. Po usunięciu nasion owoce tej odmiany, za sprawą drobnego carvingu, można łatwo przemienić w przepiękne lampiony. Zebrane jesienią, przed przymrozkami, utrzymują swą wartość dekoracyjną i użytkową przez całą zimę. 

 

Odmianą o nieoczywistym kształcie egzotycznej rybki z falującymi płetwami jest dynia ozdobna Autumn Wings.  Yellow Croockneck z kolei przypomina butelkę z wydłużoną zagiętą szyjką. Wypustki na skórce oraz kawałek ogonka pozostawiony podczas zrywania owoców upodabnia ją do małych kaczuszek. Swoją wartość dekoracyjną zachowuje do późnej wiosny. W naszej bogatej dyniowej ofercie znajdziesz również egzotycznie brzmiącą odmianę Sułtański Turban oraz dynię zwyczajną ozdobną Baby Boo o białych, silniespłaszczonych, żebrowanych owocach.

 

Podsumowując, uprawa dyni nie należy do najbardziej wymagających ogrodniczych wyzwań, a wachlarz odmian dostarcza bogatych możliwości: prozdrowotnych, kulinarnych a nawet artystycznych. Mamy nadzieję, że powyższy wpis pomógł Ci odnaleźć się w gąszczu jej niesamowitych odmian i zastosowań.

Kategorie

Szukaj